شما اینجا هستید
صفحه اصلی > از دست ندهید! > جوایز نوبل

جوایز نوبل

تعاریف اولیه و تاریخچه:

جایزه نوبل معتبرترین جایزه ای است که در حوزه های علمی هم به یک دانشمند تعلق میگیرد. این جایزه درواقع  در سال ۱۸۹۵ ، به وصیت کارخان هدار و شیمیدان سوئدی، آلفرد نوبل که بیشتر او را به دلیل ابداع دینامیت میشناسند، پایه گذاری شد.

در سال ۱۹۰۱ میلادی، نخستین جوایز این بنیاد اهدا شد. طبق وصیت وی، پنج جایزه به طور سالانه در رشته های فیزیک، شیمی، فیزیولوژی پزشکی، ادبیات و صلح؛ به افرادی تعلق میگیرد که بیشترین خدمت را به بشر کرده باشند

ششمین جایزه یعنی نوبل اقتصاد نیز در سال ۱۹۶۸ میلادی، توسط بانک مرکزی سوئد پایه گذاری شد که البته در لیست جوایز مرتبط با بنیاد نوبل جایی ندارد. جایزه علوم اقتصادی بانک مرکزی سوئد به یاد آلفرد نوبل که به جایزه  نوبل اقتصاد معروف است هر سال به پژوهشگران برجسته در علم اقتصاد اعطا می‌شود. برندگان این جایزه توسط آکادمی سلطنتی علوم سوئد انتخاب می‌شوند و هزینه آن توسط بانک مرکزی سوئد تأمین می‌شود. این جایزه در سال ۱۹۶۸ و در سیصدمین سالگرد تأسیس بانک مرکزی سوئد بنیان نهاده شد و برای اولین بار در سال ۱۹۶۹ به دو اقتصاددان آلمانی و نروژی داده شد. این جایزه بخشی از جوایز پنجگانه  نوبل که توسط آلفرد نوبل پایه‌گذاری شد نیست..

به تاریخ ۲۰۱۶، به جز ۷٪ برندگان این جایزه، بقیه از آمریکای شمالی یا اروپای غربی بوده‌اند. تا کنون یک زن برنده این جایزه شده است.

هیئت‌های مخصوص و کمیته‌های تخصصی :

فیزیک، شیمی و اقتصاد : فرهنگستان پادشاهی علوم سوئد، که با نام آکادمی سلطنتی علوم سوئد (به سوئدی: Kungliga Vetenskapsakademien) نیز شناخته می‌شود، موسسه‌ای علمی و غیردولتی در کشور سوئد است که وظیفه انتخاب برنده جایزه نوبل در رشته‌های فیزیک و شیمی را برعهده دارد.

هم‌چنین فرهنگستان پادشاهی علوم سوئد، وظیفه انتخاب برندگان جایزه علمی کرافورد و نیز «جایزه علوم اقتصادی بانک مرکزی سوئد به یاد آلفرد نوبل» که به جایزه نوبل اقتصاد معروف است را برعهده دارد.

ادبیات: آکادمی سوئد یا فرهنگستان سوئد مؤسسه‌ای علمی و غیردولتی در کشور سوئد است که وظیفهٔ انتخاب برندهٔ جایزهٔ نوبل در رشتهٔ ادبیات را برعهده دارد.تعیین برندهٔ جایزهٔ ادبیات نوبل، تنها وظیفهٔ آکادمی سوئد نیست، بلکه یکی از وظایف مهم آکادمی، پاسداشت زبان سوئدی نیز هست. آکادمی سوئد وظیفهٔ مراقبت از زبان سوئدی را ازطریق تنظیم و انتشار منظم واژه‌نامهٔ این زبان انجام می‌دهد.

فیزیولوژی و پزشکی : یکی از بزرگ‌ترین دانشگاههای علوم پزشکی اروپا است که در شهر استکهلم، سوئد واقع شده‌است. انستیتوی کارولینسکا، موسسه‌ای علمی و غیردولتی است که وظیفه انتخاب برنده جایزه نوبل در رشته فیزیولوژی و پزشکی را برعهده دارد

صلحضمناً پنج کمیته نوبل هم وجود دارد که هریک برای توزیع یکی از جوایز مطالعه می‌کنند (از جمله کمیته نروژی برای جایزه صلح). به‌علاوه چهار مؤسسه نوبل هم وجود دارد که هریک برای یکی از چهار جایزه نام‌برده فعالیت می‌کنند.

کمیته‌های پنجگانه نوبل هریک سه تا پنج عضو دارند که توسط هیئت مربوط تعیین می‌شوند. کسی نمی‌تواند خود را نامزد دریافت جایزه نوبل کند کسانی‌که می‌توانند معرف نامزدهای جوائز نوبل باشند:

۱٫برندگان سابق جوائز نوبل (در رشته مخصوص خود)

۲٫اعضاء هیئت اعطاء جوایز و اعضاء کمیته‌های نوبل (در رشته مخصوص خود)

استادان برجسته دانشگاه و آن‌هایی که توسط اعطاء کنندگان جوایز انتخاب می‌شوند.۳

ناشر اثر نامزد. (در مورد ادبیات)

۴٫اعضاء پاره‌ای از سازمانهای پارلمانی یا حقوقی بین‌المللی (برای جایزه صلح)

۵٫اعضاء پارلمان‌ها و کابینه‌ها (برای جایزه صلح)

نمودار توزیع جوایز کل نوبل بر حسب کشورها تا سال ۲۰۱۰.

تعداد جوایز و سهم تقریبی از کل جوایز اعطا شده برای هر کشور نیز قید گردیده

جایزه نوبل در مقایسه با سایر جوایز، روند پیشنهاد نامزد و انتخاب برنده جوایز نوبل طولانی و موشکافانه‌است.

به همین دلیل است که در گذر سال‌ها، جوایز نوبل به مهم‌ترین و معتبرترین جوایز در نوع خود تبدیل شده است. فرم‌هایی که به منزله دعوتنامه‌های شخصی و اختصاصی است، به ۳۰۰۰ شخص منتخب ارسال می‌شوند تا از آنها برای اعلام نامزدی دعوت به عمل آید. به عنوان مثال بنیاد نوبل اعلام کرده‌است که در مورد جایزه صلح ممکن است افراد زیر نامزد شوند :

۱٫اعضای مجامع ملی و دولت‌های کشورها

۲٫اعضای دادگاه‌های بین‌المللی

۳٫رؤسای دانشگاه‌ها

۴٫استادان علوم اجتماعی، تاریخ، فلسفه، حقوق

۵٫رؤسای موسسات تحقیقات صلح و موسسات

۶٫افرادی که جایزه صلح نوبل را دریافت کرده‌اند

۷٫اعضای هیئت مدیره سازمان‌هایی که جایزه صلح نوبل دریافت کرده‌اند

۸٫اعضای فعال یا اعضای سابق کمیته نوبل نروژ

برای جوایز دیگر نیز، این شرایط حکمفرما هستند

مهلت دقیق اعلام  اعلام نامزدی توسط خود شخص از ۳۱ زانویه است. همچنین افرادی که زنده هستند می‌توانند نامزد دریافت این جایزه شوند. بر خلاف بسیاری جوایز دیگر، نامزدهای دریافت جایزه نوبل به‌طور علنی معرفی نشده و هرگز به آنها اعلام نمی‌شود که آنها برای دریافت جایزه مورد نظر هستند. موارد ثبت شده به مدت پنجاه سال مهروموم می‌شوند.

پس از اتمام مهلت اعلام نامزدی، یک کمیته موارد نامزدی را جمع‌آوری می‌کند تا به فهرست اولیه‌ای که از ۲۰۰ نامزد تشکیل شده برسد. این فهرست برای کارشناسان منتخب در حوزه کار هر یک از نامزدها فرستاده می‌شود تا اینکه فهرست مذکور به ۱۵ نامزد نهایی محدود شود. پس از آن گزارشی را به پیوست نظرات مربوطه تهیه می‌کند و آنرا به آکادمی یا بر حسب زمینه جایزه به دیگر نهاد مربوطه می‌فرستد. برای روشنتر شدن اینکه این موسسات در چه حد و اندازه‌ای هستند، مجمع جایزه پزشکی را مثال می‌زنیم که ۵۰ عضو دارد. اعضای مؤسسه تشکیل جلسه می‌دهند و برای انتخاب برنده(ها) جایزه رای‌گیری می‌کنند. روند انتخاب برنده نهایی در بین زمینه‌های گوناگون اندکی با هم متفاوت است. برای نمونه در ادبیات به ندرت به بیش از یک نفر جایزه اهدا می‌شود اما سایر جایزه‌ها معمولاً برای چند نام در نظر گرفته می‌شوند.

الفرد نوبل : آلفرد نوبل در سال ۱۸۳۳ در استکهلم سوئد به دنیا آمد. او به همراه پدرش که مهندسی توانا بود، ماده منفجره ای را بر پایه نیتروگلیسیرین ساخت که موفقیت تجاری فوق العاده ای را در پی داشت.

علی رغم خطرات بالای این پروژه (امیل، برادر نوبل، در یکی از آزمایشات در سال ۱۸۶۴ کشته شد) او تحقیقاتش را ادامه داد و پتنت «دینامیت» را در سال ۱۸۶۷ به نام خودش ثبت کرد. این اختراع در صنعت ساخت و ساز مورد استقبال گسترده قرار گرفت و درآمد سرشاری را برای نوبل حاصل کرد.

او هیچگاه تحقیقاتش را متوقف نکرد و توانست ۳۵۵ پتنت مختلف را در این زمینه به ثبت برساند. استعداد نوبل در حوزه علمی و کسب و کار، ثروت قابل توجهی را برایش به ارمغان آورد. او همچنین به چند زبان زنده دنیا مسلط بود، شعر می سرود و داستان می نوشت، و علاقه عمیقی به ادبیات و فلسفه داشت

جایزه نوبل چگونه به وجود آمد؟

پس از مرگ نوبل در سال ۱۸۹۶، وصیت نامه اش جنجال زیادی را ایجاد کرد. او بخش اعظم ثروتش را به مؤسسه ای بخشید تا آن را به افرادی که در سال های آتی بیشترین خدمت را در حوزه های فیزیک، شیمی، پزشکی، ادبیات و صلح به بشریت کرده اند، اعطا نماید

اعضای خانواده نوبل اعتراض خود را نسبت به این وصیت نامه ابراز کردند؛ برخی افراد نسبت به ماهیت بین المللی این جایزه ناخرسند بودند؛ اما عنوان جایزه صلح عجیب ترین قسمت ماجرا به شمار می رفت، چون نام نوبل نه با صلح، بلکه با انفجار و مرگ عجین شده بود.

از قرار معلوم، «برتا سوتنر» دوست و منشی سابق نوبل که از مدافعین صلح به شمار می رفت، تأثیر زیادی روی افکار نوبل داشت. سوتنر در سال ۱۹۰۵ جایزه نوبل صلح را دریافت کرد

در سال ۱۸۹۱ نوبل در نامه ای به سوتنر اینگونه نوشت: «شاید کارخانه های من زودتر از مجالس شما بتواند جنگ را پایان دهد» اما نمی دانست که تا چه حد اشتباه می کند، چون حدود ۲۳ سال بعد نخستین جنگ جهانی به راه افتاد.

وصیت نامه نوبل در حضور وکیل رسمی تنظیم نشده بود و پنج سال طول کشید تا نحوه اعطای جوایز و جزئیات انتخاب آن تدوین شود، به همین دلیل نخستین جایزه نوبل در سال ۱۹۰۱ اهدا شد.

در سال ۱۹۶۸ بانک مرکزی سوئیس جایزه یادبود نوبل در علوم اقتصادی را هم به پنج جایزه اصلی نوبل که توسط بنیاد نوبل در استکهلم مدیریت می شوند، اضافه کرد

 

برندگان چگونه انتخاب می شوند؟

نامزدهای جایزه نوبل، یک سال قبل توسط گروه های واجد شرایط در شش حوزه مختلف انتخاب می شوند. دانشگاهیان، سیاستمداران، دانشمندان برجسته، برندگان پیشین جایزه نوبل و دیگر افراد، دعوت نامه هایی را برای معرفی نامزد مورد قبول خودشان دریافت می کنند.

افرادی که نامزدهای نوبل را انتخاب می کنند، خودشان به گونه ای انتخاب می شوند که تا جای ممکن تمامی کشورهای جهان را پوشش دهند و گزینه های پیشنهادی آنها تا ۵۰ سال مخفی باقی خواهد ماند.

آلفرد نوبل در وصیت نامه اش، پنج مؤسسه سوئدی را برای انتخاب برگزیدگان جایزه در هر دسته انتخاب کرده است، ضمن اینکه آکادمی سلطنتی علوم سوئد از سال ۱۹۶۹ وظیفه انتخاب برنده جایزه نوبل اقتصاد را بر عهده دارد.

نکات در مورد جایزه نوبل

– جوان ترین برنده جایزه نوبل «ملاله یوسف زی» دختر پاکستانی است که نوبل صلح را در سال ۲۰۱۴ و در سن ۱۷ سالگی به خاطر فعالیت در حوزه حقوق کودکان به دست آورد. قبل از او «ویلیام لورنس براگ» در سال ۱۹۱۵ و در سن ۲۵ سالگی همراه پدرش به دریافت نوبل فیزیک مفتخر شده بود

 

– چندین نامزد دریافت جایزه نوبل به دلایل مختلف سیاسی یا شخصی از دریافت این جایزه سر باز زده یا مجبور به این کار شدند.

– «ژان پل سارتر» که علاقه ای به جوایز و افتخارات عمومی نداشت، در سال ۱۹۶۴ جایزه نوبل ادبیات را نپذیرفت.

– در سال ۱۹۷۳ «له دوک تو» همراه با «هنری کیسینجر» وزیر امور خارجه وقت آمریکا به خاطر تلاش برای برقراری صلح در ویتنام برای دریافت جایزه نوبل صلح انتخاب شدند، اما «تو» به خاطر ادامه یافتن جنگ در ویتنام این جایزه را قبول نکرد.

– آدولف هیتلر سه نامزد نوبل یعنی «ریچارد کان»، «آدولف بوتنانت» و «گرهارد دماک» را از دریافت جایزه منع کرد. آنها بعداً گواهی کتبی و مدال هایشان را گرفتند، اما جایزه نقدی به دستشان نرسید.

– در سال ۱۹۵۸ مقامات شوروی سابق، «بوریس پاسترناک» را مجبور کردند که جایزه نوبل ادبیات را نپذیرد.

– در طول تاریخ چهار نفر موفق به کسب دو جایزه نوبل شده اند:

جان باردین: نوبل فیزیک در سال های ۱۹۵۶ و ۱۹۷۲

ماری کوری: نوبل فیزیک در سال ۱۹۰۳ و نوبل شیمی در سال ۱۹۱۱

لینوس پاولینگ: نوبل شیمی در سال ۱۹۵۴ و نوبل صلح در سال ۱۹۶۲

فردریک سنگر: نوبل شیمی در سال های ۱۹۵۸ و ۱۹۸۰

خانواده «کوری» بیشترین افتخارات را در این زمینه به خود اختصاص داده اند. ماری کوری در سال ۱۹۰۳ جایزه نوبل فیزیک را به همراه همسرش «پیر کوری» به دست آورد و دخترش «ایرن» هم در سال ۱۹۳۵ همراه همسرش «فردریک» جایزه نوبل شیمی را دریافت کردند.

 

در بین شش جایزه، معمولاً انتخاب برگزیدگان جوایز صلح و ادبیات با جنجال بیشتری همراه است.

 

 

 

 

 

۵ (۱۰۰%) ۱ vote

پاسخ دهید