سورنا نامی بزرگ که به پهنای تاریخ کهن ایران زمین اعتبار دارد و حالا این نام بر پروژه ای بزرگ نهاده شده است پروژه ای در سطح کشور عزیزمان ایران و دانشگ تهران.

پروژه ای که نامش را از سردار بزرگ ایرانی به ارث برده و مهندسانش همچون آن سردار بزرگ از بزرگ مردان این سرزمین هستند. این پروژه عظیم در یکی از ده ها آزمایشگاه دانشکده مکانیک دانشگاه تهران شروع شده و به پیش میرود.

(CAST)  نام این آزمایشگاه است.

پیش از اینکه به سورنا بپردازیم اجازه دهید کمی در مورد مرکز سیستم ها و فناوری های پیشرفته به اختصار صحبت کنیم. بدین منظور از آقای کشاورز از مهندسان مرکز درخواست کردیم وقتشان را در اختیار ما قرار دهند.

در ادامه خلاصه ای از صحبت های ایشان را به خدمتتان میرسانیم در پایان مقاله اطلاعات جامعی را فرا خواهید گرفت . با ما باشید.

ایده ی ایجاد مرکزی که در بالاترین سطوح تکنولوژی فعالیت کند و مرز های علم رباتیک را در کشورمان ایران گسترش دهد برای اولین بار در سال ۱۳۸۴ توسط دکتر یوسفی کما ایجاد شد.دکتر یوسفی کما از اساتید دانشکده مکانیک دانشگاه تهران و تراز اول کشور می‌باشند همواره جای خالی مرکزی اینچنینی را حس می‌کردند تا دانشجویان دانشگاه بتوانند در این زمینه فعالیت نمایند

 مرکز در ابتدای شکل گیریش در زمینه پروژه های کوچک فعالیت می‌کرد. این پروژه ها در زمینه ربات های پرنده بودند اما به مرور زمان و با توجه به موفقیت های روز افزون مرکز افراد بیشتری علاقه مند شدند و آزمایشگاه روز به روز گسترده تر شد. در حال حاضر بزرگترین پروژه ی مرکز سیستم ها و فناوری های پیشرفته ربات انسان نمای سورنا میباشد.

تاکنون ۳ نسل از سورنا ساخته شده و هم اکنون مرکز در حال طراحی و ساخت سورنا ۴ و یک نمونه کوچک آن به نام مینی سورنا می باشد.

اما سوالی که ممکن است برای شما هم پیش بیاید این است که:

چرا ربات انسان نما؟

دنیای رباتیک و مکاترونیک تا کنون پیشرفت های بسیار زیادی در ساخت ربات های مختلف داشته است از ربات های پرنده تا ربات های فوتبالیست و امدادگر

اما واقعیت این است که ربات های انسان نما پیچیده ترین نوع ربات های حال حاضر می باشند. پیچیدگی های آزادی حرکت هر بخش از بدن و شبیه سازی این قسمت ها برای یک ربات یک چالش بسیار جدی برای مهندسان است.کشور هایی همچون ژاپن،کره جنوبی،آلمان و همینطور آمریکا جزو اولین سازنده های این دسته از ربات ها هستند.

CAST نیز پس از بررسی و امکان سنجی ساخت این نسل از ربات ها تصمیم به ساخت نمونه ای مشابه و بومی سازی علم در این زمینه گرفت. در حقیقت این روحیه چالش پذیری مهندسان پر ذوق ایرانی را نمایش می دهد که همواره مشکل ترین میدان را برای مبارزه انتخاب میکنند و سورنا این سردار بزرگ ایرانی اینبار طلایه دار این میدان است.

پروژه ی سورنا ۱ در سال ۸۶ ، به تعداد اعضا ۱۵ نفر شروع شد. این پروژه در مدت کمتر از ۱ سال به انجام رسید و به نمایش درآمد. با رونمایی از سورنا تعجب های بسیاری برانگیخته شد کشور های این حوزه که به دقت اخبار فناوری را دنبال می کردند با دیدن سورنا وجود رقیبی بزرگ را حس کردند رقیبی که کمتر از یک سال از ایجادش می گذشت و امروز حرف هایی برای گفتن داشت. ساخت سورنا ۱ موفقیتی بسیار چشم گیر بود و تیم سازنده که از هیچ شروع کرده بود حالا بسیار با انگیزه بودند.

پس از موفقیت سورنا ۱ ; بر پایه ی تجربیات بدست آمده ساخت سورنا ۲ در دستور کار مرکز قرار گرفت . ربات سورنا ۲ در چیزی حدود ۲ سال با همکاری حدود ۳۰ نفر ساخته و در سال ۸۹ رونمایی شد.

مشخصات فتی سورنا ۲ را میتوانید در زیر ببینید:

قد:۱۴۵ سانتی متر

وزن:۴۵ کیلوگرم

تعداد درجات آزادی:۲۲ درجه

سنسورها:ژیروسکوپ-شتاب سنج-نیرو سنج

فرآیند ساخت ربات های انسان نما کاری بسیار پر مشغله است . اعضای مرکز همگی به این نکته تاکید داشتند که وقتی ساخت یک ربات به پایان می رسید و آن را تست می کردیم به نکات تازه ای دست میافتیم و می فهمیدیم باید در نسل بعدی چه قسمت هایی را بهبود ببخشیم.در حقیقت  پس از ساخت ربات می فهمیدیم که چالش های طراحی نسل بعدی در کدام قسمت هاست سپس این داده و تجربیات را داکیومنت می کردیم تا همواره بدان ها توجه داشته باشیم.بدین ترتیب ساخت این ربات ها فرآیندی طولانی است.

در حقیقت تا روزی که حرکات این ربات ها شبیه انسان شود دیر زمانی نمانده است اما این مسیر بسیار سخت و دشوار است.

مشخصات فنی تیم سورنا ۳ را میتوانید در زیر ببینید:

ارتفاع:۱۹۰ سانتی متر

وزن:۹۸ کیلوگرم

حرکت مستقیم:سرعت ۰٫۷ کیلومتر تا ۱۰ گام

حرکت روی سطح شیب دار و پله:بالا رفتن و پایین آمدن از پله (۵ سانتی متر) و سطح شیبدار (۱۰ درجه)

چرخیدن:چرخیدن درجا و با هر شعاع دلخواه

حرکت رو به عقب  :دارد

راه رفتن روی سطوح ناهموار  نسبت به اختلاف ارتفاع سطح پایدار است

بینایی:تشخیص شی، صورت، موقعیت بالا تنه و پایین تنه و توانایی دنبال کردن صورت

شنوایی:تشخیص کلمات و جملات از پیش تعیین شده به زبان فارسی

تکلم:استفاده از تعداد نا محدود کلمه و جمله در قالب سناریو هوشمند

نرم افزار کاربر:SDK، محیط گرافیکی برای کنترل سامانه، مشاهده خروجی سنسور ها و تست الگوریتم های هر بخش

برداشتن و تحویل اشیا:قابلیت برداشتن اشیا با قطر حداکثر ۶٫۵میلی متر و وزن ۲۰۰ گرم

حرکات نمایشی:شوت کردن توپ با قطر های متفاوت و انجام حرکات نمایشی

مرکز CAST که امروزه به عنوان یک مرکز پیشرو در مسائل High-tech شناخته میشود برنامه های تعیین شده و دقیقی برای تجاری سازی این ربات ها در نظر گرفته است.در گفتگویی با آقای کشاورز مدیر دپارتمان علمی کست داشتیم ایشان به این نکته اشاره داشتند که اهداف تجاری ما با اهداف تولید علم کشورمان کاملا در تعامل هستند به طوری که از جدید ترین پروژه هایی که داریم پروژه ربات مینی سورناست.

رباتی که از نظر اندازه کوچک تر از ربات سورنا است و می تواند به طور گسترده در مراکز علمی و آموزشی و مدارس برای آموزش مقدمات رباتیکی به دانش آموزان مورد استفاده قرار گیرد. همچنین مرکز آمادگی قبول پروژه بزرگ در سطح صنعتی را نیز داراست و محققان مرکز بارها بهترین بودن خود در مباحث این چنینی را به اثبات رسانیده اند.

برخی دیگر از برنامه های تجاری سازی عبارتند از:

  • تشکیل ستاد سورنا متشکل از سازمان گسترش و نوسازی صنایع ایران و دانشگاه تهران
  • ساخت کیت ملی ربات انسان‌نما سورنا و ایجاد مسابقات ملی ربات انسان‌نما سورنا
  • ساخت کیت آموزش رباتیک سورنا
  • شرکت ربات انسان‌نما سورنا ۳ در یک همایش یا کنفرانس بین المللی
  • ساخت ربات خانگی سورنا با قابلیت نمایش در مراکز درمانی، تجاری، مالی و منازل
  • تشکیل اتاق فرهنگی سورنا با هدف ایجاد برند فرهنگی سورنا
  • تولید انیمیشن ربات سورنا
  • تولید اسباب بازی و محصولات فرهنگی ربات سورنا
  • نمایش ربات ملی سورنا در بازدیدهای سران کشورهای مختلف در بخش خوش آمد گویی
  • قراردادن ماکت یک به یک ربات سورنا در محل وزارت صنایع، به عنوان نماد فناوری کشور

از همان ابتدا که وارد مرکز شدم چیزی که بیش از همه توجهم را به خود جلب کرد فضای صمیمی میان اعضا و همینطور طراحی زیبای مرکز با درختچه ها و گلدان های زیبا بود در حقیقت آنچه که در مرکز جریان داشت زندگی بود.

به یقین میتوان ادعا کرد این صمیمت و تازگی مرکز از مهمترین عوامل موفیقت این بچه هاست.این مرکز تعامل جریان زیبای زندگی با تحقیقاتی در بالاترین سطوح علم است و این تعامل برای چنین کار های سخت و دشواری ضروری است.

صحبتمان با آقای کشاورز گرم شده بود از ایشان در مورد تعداد بچه های مرکز و همینطور پروژه ی سورنا پرسیدم:

ایشان گفتند در حال حاضر حدود ۶۰ نفر در مرکز در حال فعالیت هستند که از این ۶۰ نفر چیزی در حدود ۲۰ نفر دانشجوی کارشناسی هستند و مابقی از دانشجویان ارشد و دکترای ما هستند این چهل نفر در قالب گروه هایی تخصصی همچون:

 ۱.طراحی صنعتی

 ۲.الکترونیک و هوشمندی

 ۳.دینامیک و کنترل

۴.ارتعاشات

۵٫طراحی به فعالیت میپردازند

اما نسبت اعضا در پروژه ی سورنا حدود ۱۰ نفر کارشناسی و  ۲۵نفر ارشدو دکتری می باشد. از آقای کشاورز در مورد جشنواره هایی که سورنا در آن ها شرکت کرده و همینطور نوع باز خوردها پرسیدم.

ایشان گفتند:

سورنا تاکنون در جشنواره های معتبر بسیاری شرکت نموده است. از جشنواره پژوهش دانشگاه تهران تا جشنواره خوارزمی گرفته تا جشنواره معتبر اتوماتیکا که به تازگی در آلمان برگزار شده است. تقریبا در تمامی جشنواره ها افتخار آفرینی سورنا بسیار قابل تحسین بوده است و اینکه تیمی ایرانی با وجود مشکلات بسیار به چنین کار بزرگی دست زده اند موجب تعجب و همچنین تحسین دیگران است.

پروژه ی سورنا به تناسب وسعت آن و با توجه به ملی بودن این پروژه دارای هزینه های بسیاری است این هزینه ها در سورنا ۲ و ۳ توسط سازمان گسترش صنایع و معادن و در سورنا ۴ توسط معاونت علمی و فناوری ریاست جمهوری تامین شده است.

در پایان توجه به نقش دکتر یوسفی کما در ایجاد،تجهیز و همینطور گسترش مرکز سیستم ها و فناوری های پیشرفته (CAST) بسیار حایز اهمیت است. دکتر یوسفی کما به طور مرتب با پیگیری کار ها در جلسات متعددی که با اعضا دارند روند کار را به طور مستقیم زیر نظر دارند و در حقیقت ایجاد این مرکز توسط ایشان بیش از همه موجب پیشرفت دانش ایران زمین و در مرحله ی بعد دانشجویان دانشگاه تهران است.

امیدوارم شما نیز روزی مسیر پیشرفت خود را یافته و با ذهنی باز از راهنمایی اساتید گرانبهای خود بهره برده و دروازه های علم را به روی میهن عزیزمان ایران بگشایید.